Zakład Karny nr 1 w Grudziądzu wraz z Oddziałem Zewnętrznym podlega Okręgowemu Inspektoratowi Służby Więziennej w Bydgoszczy.

Jest zakładem karnym typu zamkniętego z oddziałami zakładu karnego typu półotwartego i aresztu śledczego dla kobiet. Jednostka przeznaczona jest dla osadzonych kobiet młodocianych, odbywających karę pozbawienia wolności po raz pierwszy oraz recydywistów penitencjarnych odbywających karę w zakładzie karnym typu zamkniętego i półotwartego oraz skazanych mężczyzn młodocianych i odbywających karę pozbawienia wolności po raz pierwszy w zakładzie karnym typu zamkniętego i półotwartego oraz recydywistów penitencjarnych odbywających karę w zakładzie karnym typu półotwartego.

Oddział Zewnętrzny przeznaczony jest dla aresztu śledczego dla mężczyzn oraz dla skazanych mężczyzn recydywistów penitencjarnych uzależnionych od alkoholu odbywających karę w systemie terapeutycznym w zakładzie karnym typu zamkniętego.

Pojemność jednostki wraz z Oddziałem Zewnętrznym  to 1648 osadzonych.

W Zakładzie Karnym nr 1 w Grudziądzu  od 1949 r. funkcjonuje Dom dla Matki i Dziecka, gdzie, zgodnie z art. 87 kkw kobiety mogą odbywać karę pozbawiania wolności wraz ze swoimi dziećmi oraz jedyny w kraju oddział ginekologiczno położniczy. Od 1983 r. w jednostce funkcjonuje Oddział Terapeutyczny dla Skazanych z Niepsychotycznymi Zaburzeniami Psychicznymi lub Upośledzonych Umysłowo, a od 1995 r. Oddział Terapeutyczny dla Skazanych Kobiet Uzależnionych od Alkoholu. Od 1957 r. w zakładzie  znajduje się jedyne w kraju  Centrum Kształcenia Ustawicznego dla skazanych kobiet, gdzie jest realizowana edukacja na poziomie podstawowym, zawodowym i licealnym.

Obok specyficznych oddziaływań resocjalizacyjnych np. kierowanych w stosunku do osadzonych kobiet ciężarnych, matek, uczennic, w jednostce realizowane są liczne programy sprzyjające readaptacji społecznej osadzonych, zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Osadzeni biorą także  udział w kursach współfinansowanych ze środków unijnych. Na terenie Zakładu Karnego są 4 hale produkcyjne a w Oddziale Zewnętrznym jedna, gdzie skazani są zatrudnieni odpłatnie.